احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
356
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
استحضار خاطر مبارك از وقايع فجيعه كربلاى معلا كه در 11 شهر رجب المرجب سنه 1334 واقع گرديد مصدع اوقات مبارك ميشويم همينقدر بدانند كه براى اهالى كربلا خاصه فلكزدگان ايرانى نه جان مانده نه عرض نه آبرو نه ناموس نه اعتبار پس از آنكه حكومت محليه آقايان علماء و حجج اسلام قول صريح در مهلت شش روزه دادند كه بقيه ايرادات و حجت ايشانرا كه رادع اصليه بود فيصله كنند بعد از حجت ايرادات بسيار كه همه اهالى اطاعت كردند صبح روز يكشنبه 11 رجب از يكطرف كربلا را بتوپ بسته با زور تلمبههاى نفت و آتش و توپ و نارنجك و تفنگ قسمتى از خانههاى مردم بيچاره را خراب كرده و سوخته و تا صحن مطهر حضرت سيد الشهداء و ابو الفضل العباس تاخت آورده كتيبههاى ايوان و گلدسته و ساعت بزرگ حضرتى را خراب نموده و سوخته آنوقت دست به قتال و غارت درآورده در يك محله بابل خان قتالگاهى از اجساد مصله شده پيرمردها و زنهاى بيكس اطفال صغير و سادات و طلاب يك منظره فجيعى تشكيل داده كه دل هرسنگدلرا ميسوزاند . اجساد مقتولين را مصله كرده پستان زنها را بريده و جوارح را قطعهقطعه نموده آنوقت دست بتاراج درآورده آنچه را توانستند بردند و آنچه را نتوانستند ببرند نفت به زور تلمبه پاشيده و به قوت گلوله توپ و نارنجك آتش زده كارى كردند كه همچو واقعه را تاريخ دنيا ياد ندارد حتى تاريخ چنگيز خان . گمان نداريم همين محاربه عمومى در هيچ نقطه از بلاد كفار اين گونه وحشيگرى را نشان بدهد كه مسلمانان عثمانى و برادران دينى ما نسبت بيك مشت اهالى كربلا خصوصا ايرانيان بىصاحب معمول داشته و شمه از اين قضاياى ناگوار كه مشهود است با عكس غمانگيز بعد از مناظر سوخته و عمارات مخروبه و اجساد پارهپاره و ابدان مصلهشدهء زن و مرد و بچههاى بىگناه عليحده تقديم حضور مبارك مىشود . ليكن براى علاج فورى و تأمين آنى استدعاى مخصوص از حضور سرداران اينكه با اول وسيله اقدام خداپسندانه بدستگيرى باقى بازماندگان مسلمان بيچاره فرمايند چون امروز شخص حضرت سرداران را نماينده رسمى دولت و ملت ايران ميدانيم بهر وسيله كه مقتضى بدانند اقدام فورى مجدانه به عمل آورده بوسيله مخابرات تلگرافى بدربار معدلت مدار عليه عثمانى شرح اينواقعه مؤلمه را خبر داده و در ضمن تحصيل تأمين آنى و تعيين تكليف آينده را حسب التكاليف بفرمايند بلكه من جانب اللّه و بركت امام هدى و اقدامات مجدانه حضرات سرداران عالى تكليفى براى يك مشت مسلمانان معين و قلوب رميده نسبة آرام شود و كافه مسلمانان را امنيت داده بفراغت خاطر بدعاى بقاى دولتين عليتين اسلام و وجود مقدس حضرات سرداران مشغول شوند البته شرافت تاريخى اين اقدام خداپسندانه بهتر اسباب نيكنامى ابدى و ذكر خير تاريخى حضرت سرداران عالى است . بمنه تعالى مراتب مرقومه كه حضرات تجار و محترمين قصبه بعرض حضور مبارك سرداران ملى رساندند عشرى از اعشار اين واقعه جانسوز اين عتبه مقدسه مىباشد اميدوارى عموم ساكنين اين قبه مطهره خاصه علماى اعلام و حجج اسلام دامت بركاتهم به آن جنابان است انشاء اللّه تعالى در مقام اصلاح برآمده و حفظ ناموس باقى فقراء و ضعفا خواهند فرمود خادم الشريعه المطهره عبد الحسين العلامة الطباطبائى صاحب الرياضى ابن الحسين الطباطبائى . بمنه تعالى وقايع جانسوز كربلا زياده از آن است كه حضرات تجار بتفصيل نوشتهاند البته بر هر صاحب غيرت و شجاعت واجب و لازم است كه سعى بالغ و جهد جاهد كافى نموده كه بقيه از مهاجرين شيعيان حضرت امير المؤمنين عليه السلام محفوظ بمانند و درصدد اصلاح برآيند انشاء اللّه تعالى خادم الشريعة المطهره محمد صادق الطباطبائى . » دوشنبه 24 شعبان 1334 - 26 ژون 1916 امروز شاهزادهء نصرة السلطنه والى كرمان وارد شهر كرمان شد . نزديك دروازه طاق نصرة بسته بودند و عموم اعيان و اشراف استقبال كردند و در موقع ورود به باغ چند تير توپ شليك شد . از بيرجند خبر رسيد كه عدهء از پيادهنظام هندى به طرف سيستان حركت نمودند . امروز كنت لگوتتى وزيرمختار اطريش از اعضاء سفارت كبراى عثمانى و سفارت آلمان دعوت كرده اظهار داشت چون عساكر عثمانى از غرب به طرف مركز پيش ميآيند كابينهء سپهسالار متزلزل شده و ما بايد با گفتار و رفتار خود بافكار عمومى بفهمانيم كه با چنين دولت متمايل به متفقين همراه نيستيم مثلا در اين موقع كه سپهسالار بمناسبت جشن سال تاجگذارى شاه ما را به شام دعوت نموده خوب است هيچيك در ضيافت حاضر نشويم و به بهانهء كسالت مزاج معذرت بخواهيم . نزهت بيك شارژهدافر عثمانى گفت عذر كسالت عمومى در انظار مضحك جلوه خواهد كرد بهتر است معاذير مختلفى بياوريم كه اقلا حفظ ظاهر بشود قرار شد هريك جوابى مختلف المضمون بنويسيم . اينك عين دعوتنامه و پاسخ نگارنده :